Osobowość Nauczyciela PDF Drukuj Email

Osobowość Nauczyciela

Deontologię przyjmuje się jako naukę o obowiązkach oraz jako zespół wskazań i przepisów określających postępowanie człowieka w określonej dziedzinie. Zawód nauczyciela wychowawcy należy do takich dziedzin aktywności ludzkiej, które spełnić muszą bogaty zespół wskazań, by nie tylko propagować określone obowiązki, ale także ilustrować się na przykładzie konkretnych postępowań. Nauczyciele ukazują uczniom w procesie kształcenia i wychowania wzory osobowe zgodne z aksjologicznymi założeniami ideału i celu wychowania. Mają one stać się ideałami wychowywanej i kształconej młodzieży.

Przekazywana uczniom wiedza i inne formy oddziaływań pedagogicznych umożliwiają im poznanie prawdy i kształtowanie systemu wartości. W działalności pedagogicznej dużą i szczególną rolę odgrywa przekazywanie tzw. wartości doskonalących człowieka, które służą w rozwijaniu jego osobowości, a w ramach tego procesu- kształtują wartości moralne. Nauczyciel w swym oddziaływaniu pedagogicznym wykorzystuje różne formy przekazu:

-wykłada

-objaśnia

-ilustruje

-przekonuje

-wdraża uczniów do ćwiczeń

-doskonali ich umiejętności

-rozwija przekonania

-kształtuje proces samokształcenia i samodoskonalenia uczniów.

Jest to naturalne i znane- bywa cenione i uznawane za ważne oraz podstawowe w działaniu pedagogicznym.

Ale postępowanie pedagogiczne ma jeszcze jeden aspekt- staje się przykładem do naśladowania, wzorem, jaki wychowankowie starają się osiągnąć, niekiedy ideałem, do którego dąży. Nauczyciel powinien zdawać sobie sprawę z tego, że obok swej wiedzy i umiejętności pedagogicznych-oddziałuje także własnym językiem i przykładem, który wyraża się w jego działaniach, postawach i poglądach one także oddziałują na wychowanków i im ich jakość jest bliższa głosowym ideałom czy twierdzeniom, tym oddziaływanie edukacyjne staje się pełniejsze i trwalsze. Jeżeli natomiast twierdzenia i wypowiedzi nauczyciela rozmijają się z jego praktyką codziennego działania, to efekty takiej edukacji są małe, albo nawet szkodliwe, gdyż prowadzą do destabilizacji prezentowanych zasad i głoszonych wartości.

Uczeń i wychowanek- zamiast przejmować ideały prawdy i godności- staje wobec trudnej sytuacji konfliktowej, wynikającej ze sprzeczności między zasadą a jej realizacją w praktyce. Uczniowie szybko i ostro uświadamiają sobie, że ich wychowawca nielojalny, nie szanuje prawdy, udziela wykrętnych wyjaśnień, przemilcza trudne sprawy i tematy, wycofuje się gdy powinien udzielić wsparcia i stać się autorytetem dla ucznia (wychowanka). Taki nauczyciel- wychowawca staje się „papierowym” pedagogiem i nie osiągnie wyników na polu wartości i humanistycznej edukacji. Może być ceniony jako: informator, instruktor, dawca wiedzy w określonym zakresie, ale nie może być przewodnikiem i wzorem do naśladowania, a jego praca pedagogiczna stanie się rutynowym działaniem na granicy bezmyślności.

Zawsze należy pamiętać, że uczeń i wychowanek nie tylko jest zapatrzony w wychowawcę i nauczyciela, że przede wszystkim obserwuje, analizuje i ocenia.

Efektem tych oddziaływań wychowawczych staje się ona właśnie uczniowska  ocena nauczyciel, gdy uczeń konfrontuje słowa i zachowanie pedagoga. Dobrze- gdy z takiej konfrontacje zostaje niewiele, gorzej- gdy rodzi się zło wychowawcze, konformizm, lizusostwo, kombinacje i szachrajstwo, które znajdują uzasadnienie w postępowaniu i wypowiedziach nauczyciela. Wówczas nauczyciel jakby utwierdza swych wychowanków w dowolnym traktowaniu głoszonych wartości, w tworzeniu wielorakich postaw przydatnych na różne okazje, usprawiedliwienie brak godności i głoszonych zasad.

Przykład może mieć także wpływ pozytywny, a szczególnie istotny jest właściwy przykład w procesie kształcenia nauczycieli i wychowawców. Przyszli nauczyciele i wychowawcy powinni znajdować realne potwierdzenie poznanych zasad i treści pedagogicznych w konkretnych przykładach realnie działających swoich profesorów i innych nauczycieli akademickich. Profesor Wincenty Okoń w swej publikacji wspomina wybitne indywidualności i osobowości, z którymi mogliśmy się spotkać nawet na krótko, co w rezultacie dało niezapomniany wzór postępowania, godny naśladowania, a przede wszystko będący żywą i konkretną demonstracją ideałów i zasad wartościowych w zawodzie nauczycielskim.

Wspomina niezwykłą osobowość Janusza Korczaka i korzyści bezpośredniego kontaktu ze Starym Doktorem. Uznaną wartość miały jego kontakty z Heleną Radzińską, którą uczniowie nazywali „Babcią”, rzesze wielbicieli gromadziły wykłady prof. Okonia.

Pokolenie prof. Wincentego Okonia miało szczęście zetknąć się z niezwykłymi indywidualnościami, profesorami takiej miary co Kazimierz Sośnicki, Bogdan Nawroczyński czy Jan Szczepański.

W książce „Osobowość nauczyciela” prof. Okoń zwraca szczególnie dużą uwagę  na potrzebę kontaktu studentów z najlepszymi pedagogami. Dużą uwagę zwraca na zasady i wartości tak bardzo potrzebne w pełnieniu powinności nauczycielskich i wychowawczych.

Wywiera on silny i trwały wpływ, pozostawia obok przekazu treści programowych silny związek emocjonalny z wykładającym, jego indywidualnością i całokształtem zachowań.

W pedagogice i kształtowaniu powinności moralnych nauczycieli należy o tym pamiętać, gdy obok treści programowych ważny jest sposób ich realizacji oraz to kto realizuje i jaką jest indywidualnością w końcowej części swej publikacji profesor rozważ sprawę uprawiania etyki nauczycielskiej i pedagogicznej. Są to dwa odmienne sposoby, dwa podejścia.

W jednym jest etyka kodeksu i reguł spisana w formie zasad i norm.

Niewątpliwie jest to potrzebne i słuszne, by określić reguły właściwego postępowania  nauczyciela-wychowawcy. Ale nie może być jedyne i wyłączne, gdyż istnieje etyka cnót i wzorów osobowych, w które propaguje indywidualności godne naśladowania. Taki sposób realizacji etyki nauczycielskiej był praktykowany w dawnych czasach. Współcześnie znikła, ale w pedagogice wymaga odnowy, gdyż nauczyciel powinien być wzorem i jednocześnie przestrzegać podstawowe normy oraz zasady właściwego humanistycznego wychowania i demokratycznego w procesie edukacyjnym. Odejście od tych dwu sposobów ujmowania etyki, a nawet ich zaprzeczeniem jest niezwykle groźna dla pedagogów i szkolnictwa sytuacja, gdy nie tylko rezygnuje się z formułowania reguł i przepisów,  ale postępuje się dowolnie i jedynie słusznie. Rzecznik tego poglądu, a zwłaszcza praktyki uprawiania etyki nauczycielskiej twierdzi, że odwołuje się do sumienia, własnej świadomości moralnej, działają na własną odpowiedzialność i w ogóle wiedzą jak właściwie postępować.

W pedagogice według prof. Wincentego Okonia chodzi głównie o to by świat nie decydował o wychowaniu,  a wychowawca przed nim ostrzegał, uczył godności, prawdy i dobra. Wszelkie zło wymaga, nie tylko zwalczania dobrem, ale także przeciwdziałaniu, analizy i wychowawczej oceny, by przykład stał się wartością edukacyjną. Przypomina tu słowa Wyspiańskiego z „Powrotu Odysa”.

„...Idziesz przez świat i światu dajesz kształt

przez swoje czyny.

Spójrz w świat, w świata kształt,

a ujrzysz swoje winy.

Kiedyś ty posiał fałsz i fałszem zdobył sławę,

tam znajdziesz kłamstwa cześć i inną w czci

plugawy...”

 

 

Partnerzy

Przyjaciele